De laatste tijd komt Free Software steeds meer in het nieuws. Vaak is dat in artikelen over 'Linux', terwijl niet alleen 'Linux' bedoeld wordt, maar vooral de software die op Linux draait. Linux is namelijk niet het enige project dat door vrijwilligers in elkaar gezet is. Er zijn veel projecten op deze manier ontwikkeld, al is Linux de bekendste. Dit komt vooral omdat Linux een van de weinige besturingssystemen is die op deze manier in elkaar gezet is. Met de komst van een 'Free' besturingssysteem is het eindelijk mogelijk voor 100% met 'Free Software' te werken.

Licenties

Tot een paar jaar geleden waren bij veel mensen alleen de commerciele licenties bekend. Deze licenties leggen veel beperkingen op. Als je software koopt die onder zo'n licentie valt mag je de software niet kopiëren op de computer van een ander. Je krijgt geen broncode bij de software. Je mag de software niet wijzigen. Soms mag je de software niet tegelijk thuis en op het werk op een computer installeren.

Verschillende mensen vonden deze restricties te groot en zijn software gaan ontwikkelen die onder een vrijere licentie verspreid mogen worden. Een licentie die veel gebruikt wordt is de General Public License (GPL), bedacht door Richard M. Stallman (RMS). RMS ergerde zich aan het feit dat er veel software bestond die je niet mag wijzigen, en die je niet meerdere keren mag installeren. Software die onder de GPL wordt verspreid, biedt de gebruiker veel mogelijkheden. Je krijgt bij deze software ook de broncode als je dat wilt.

Verder staat de GPL je toe om software meerdere keren te installeren. Als je iemand kent met een GPL programma dat je ook graag zou willen hebben, mag je dat gewoon kopiëren. Om de vrijheid van de gebruiker op de lange duur te kunnen garanderen, zijn in de GPL ook enkele restricties gebouwd, hoe paradoxaal dit ook klinkt. Je mag bijvoorbeeld niet een GPL-programma ergens vandaan halen, wijzigingen aanbrengen, en dit programma vervolgens als gesloten software verkopen. Op deze manier beperk je namelijk andere gebruikers in hun vrijheid.

Er zijn meer licenties die de gebruiker veel vrijheid geven. Enkele bekende licenties buiten de GPL zijn de Artistic License, en de BSD license. Ook is er een variatie op de GPL, genaamd Lesser General Public License (LGPL). Dit is een licentie bedoeld voor software die als onderdeel van een gesloten programma gebruikt mag worden, iets dat bij de normale GPL niet mogelijk is.

Software die onder een van deze licenties valt wordt 'Free Software' genoemd. Het woord 'Free' verwijst naar de vrijheid die de gebruiker krijgt. Een gevolg van deze vrijheid is dat de gebruiker de software van anderen kan kopiëren, en er dus niets voor hoeft te betalen. Op deze manier is 'Free Software' ook 'Free' in de andere zin van het woord, namelijk gratis. Het is echter belangrijk onderscheid te maken tussen deze twee betekenissen van het woord 'Free'. Er is veel software waarvoor je niets hoeft te betalen, maar waar je geen broncode bij krijgt. Dit is dus wel gratis, maar geen 'Free Software'. Aan de andere kant kan zou je een CD kunnen kopen waar 'Free Software' op staat. Dit is niet gratis, maar wel 'Free Software'.

Naast software wordt vanouds ook veel documentatie onder vrije licenties vrijgegeven. Dit gaat meestal om documentatie voor software. Veel van deze 'vrije documentatie' is te vinden via het 'Linux Documentation Project'. Door recente ontwikkelingen in compressietechnieken voor muziek begint langzaamaan ook een beweging van 'Free Music' op te komen. Hier speelt natuurlijk niet het toevoegen van wijzigingen door de gebruiker, maar er blijven genoeg andere motieven over voor een musicus om 'Free Music' weg te geven, waaronder idealisme (dat ook bij Free Software erg belangrijk is), en vergroting van de naamsbekendheid.

Open Source

Je denkt misschien: "Handig dat kopiëren, maar wat heb ik nu aan de broncode? Ik ben geen programmeur". Inderdaad is het zo dat het grootste percentage van de gebruikers nooit de broncode van programma's in zal zien omdat het teveel moeite is, of omdat er te veel kennis voor nodig is.

Toch is het voor alle gebruikers een voordeel dat de broncode van een programma voor iedereen in te zien en te wijzigen is. De 5% van de gebruikers die de code wel inziet en verbetert, kan de verbeteringen weer beschikbaar stellen aan andere gebruikers, waardoor het programma steeds beter wordt. Software die ontstaat uit dit ontwikkelingsmodel wordt Open Source Software (OSS) genoemd.

Dit ontwikkelingsmodel heeft veel voordelen. Voor elk OSS programma loopt een groep van ruim 5 miljard mensen op deze aarde rond, die aan het programma kunnen ontwikkelen; veel meer dan wat een bedrijf kan inhuren. In de praktijk zullen niet al die 5 miljard mensen meedoen aan de ontwikkeling van een programma. Maar enkele grote OSS projecten zoals Linux kennen toch tientallen of honderden actieve ontwikkelaars, en duizenden losse bijdragen.

Niet alleen het aantal mensen is hier van belang. Ook het flexibele personeelsbeleid in een OSS project kent grote voordelen. Zo doet iemand eigenlijk pas mee aan de development van een project als die persoon ook daadwerkelijk werkende code heeft geschreven. De leider van een project hoeft dus geen mensen aan te nemen om vervolgens te hopen dat ze ook nog wat nuttigs doen. In een OSS project bewijzen mensen zich met daden, niet met praatjes of met een diploma.

Het grootste voordeel van OSS is meteen ook een nadeel: iedereen mag code inleveren, dus ook mensen die te weinig onderliggende kennis hebben, en daardoor misschien code inleveren die bugs met zich meebrengt. Gelukkig hebben de meeste OSS projecten die de ingeleverde code eerst (laten) nakijken, zodat een toevoeging ook echt een verbetering is. Verder: als er inderdaad een bug wordt toegevoegd, kan deze ook weer snel ontdekt worden door een ander die de code bekijkt.

Nog een nadeel is dat mensen vaak alleen op vrijwillige basis meewerken aan een OSS project. Door de licentie die vaak bij OSS projecten wordt gebruikt is het lastig geld verdienen met een OSS project, dus kan je ook niet zomaar mensen aannemen. Een leider van een OSS project kan dus niet zeggen: "Ik wil dat het product voor het eind van het jaar klaar is, dus zet ik er twee keer zoveel mensen op". OSS projecten kennen dan ook niet zoiets als een 'release date'; je ziet wel wanneer het af is. Tot die tijd gebruik je gewoon een ander programma.

In de praktijk blijken de voordelen van OSS projecten vaak op te wegen tegen de nadelen. Programma's die met het OSS model ontwikkeld zijn, zijn vaak van betere kwaliteit dan commerciele producten. Door het gebrek aan geld schieten OSS producten echter tekort op het gebied van marketing en reclame, ten opzichte van commerciele producten. Door het succes van OSS gebruiken nu ook diverse commerciele software fabrikanten zoals Apple, IBM, en Netscape voor kritische toepassingen OSS software en het OSS ontwikkelingsmodel.

Cultuur

Het verschijnsel 'Free Software' is tientallen jaren oud, en in de loop der tijd is een hoop historie opgebouwd, en een ware cultuur heeft zich gevormd rond het verschijnsel 'Free Software'. Een cultuur waarin allerlei gebruiken en gedragsregels gelden. RMS (je weet wel, de maker van GPL) heeft een erg belangrijke rol gespeeld bij de vorming van deze cultuur. De belangrijkste reden voor RMS om Free Software te schrijven is niet de betere kwaliteit, maar de vrijheid die het de gebruiker geeft. RMS is een project gestart met de naam GNU (een recursief acroniem voor GNU's Not Unix), en heeft het GNU MANIFESTO geschreven toen hij het project startte, om duidelijk te maken wat de bedoeling is van GNU, en waarom hij denkt dat het mogelijk is zo'n project te laten slagen.

Zoals gezegd is de voornaamste beweegreden van RMS vrijheid. Hij heeft zelfs gezegd dat hij ook 'Free Software' zou schrijven, ook al zou hij er niets van kunnen. Gelukkig kan hij het wel (RMS heeft gcc, de GNU C Compiler, geschreven. Een klus waar in een bedrijf al gauw 20 mensen op gezet worden), en is GNU software nu onderdeel van elke complete Free Software installatie.

Free Software is pas echt populair geworden toen er een Free OS beschikbaar kwam: Linux. Vanaf dat moment was het mogelijk een computer volledig op Free Software te laten draaien. Linux is geschreven door Linus Torvalds, als is er nu zoveel code van anderen bijgekomen, dat minder dan de helft van het huidige Linux door Linus geschreven is. Vrijwel vanaf het begin heeft Linus de GPL als licentie voor zijn software gebruikt. Voor Linus was de belangrijkste reden echter niet de vrijheid, maar het gevolg van deze vrijheid: de vele verbeteringen, en de resulterende kwaliteit.

Voor Linus was kwaliteit het doel, en vrijheid (GPL) het middel. Voor RMS was vrijheid het doel, en kwaliteit een welkome bijkomstigheid. Linus en RMS zijn de personificatie van de twee belangrijkste redenen voor Free Software/OSS ontwikkelaars, en voor de meesten zijn de twee redenen beiden erg belangrijk.

Eric S. Raymond (ESR) is ook een bekend persoon binnen de Free Software/OSS wereld. Vanouds werd de term 'Free Software' gebruikt, en eigenlijk heeft ESR de term Open Source ingevoerd om meer de nadruk te leggen op de manier van ontwikkeling van deze software, in plaats van het vrije karakter ervan. Het invoeren van de term Open Source heeft ertoe geleid dat software zoals Linux minder eng is voor bedrijven. Managers hebben toch vaak de neiging te denken "Als je iets gebruikt dat gratis is, krijg je waar voor je geld", en de term 'Free' wordt al gauw direct aan het begrip gratis gelinkt, zeker voor mensen die de hele dag met geld bezig zijn. Door de term OSS in te voeren heeft ESR ervoor gezorgd dat bedrijven zich niet meer schamen voor het feit dat ze Free Software gebruiken.

Naast het invoeren van de term OSS is ESR ook bekend om enkele documenten die hij geschreven heeft over Free Software hackers en de bijbehorende cultuur. Ook heeft hij de Halloween documents gepubliceerd, om aan te tonen hoe gevaarlijk Microsoft kan zijn voor de consument.

Een opmerkelijk verschijnsel binnen de Free Software cultuur zijn de OS-wars: oorlogen tussen Windows en Linux gebruikers die op usenet uitgevochten worden. Uiteindelijk komt elke keer, vaak na enkele honderden berichten, natuurlijk niemand als winnaar uit de strijd. Een voortdurend trefpunt voor dit soort oorlogen zijn de *.advocacy newsgroepen, maar ook in algemene Linux en Windows groepen komen ze voor. Vreemd genoeg bestaan er geen Linux-MacOS wars, terwijl Linux en MacOS op het technische vlak net zo ver uit elkaar liggen als Linux en Windows.